آیا اضافه کردن مبلغ در چک سفید امضا ، مجاز است؟

آیا اضافه کردن مبلغ در چک سفید امضا ، مجاز است؟

اصولا دارنده چک سفید امضا می­تواند با اضافه کردن مبلغ در چک، آن را به بانک ارائه نماید. زیرا صدور چک سفید امضا به این معنی است که صادرکننده چک به طرف مقابل اجازه تکمیل چک را داده است. مگر اینکه طرفین شرایط با محدودیتی پیش بینی کرده باشند. عدم رعایت این شرایط ممکن است عواقب کیفری به دنبال داشته باشد.

منظور از چک سفید امضا

منظور از چک سفید امضا ، چکی است که صادر کننده ، فقط آن را امضا کرده و در اختیار طرف مقابل قرار داده است. معمولاً هدف این است که دارنده چک، «در زمان و شرایط معینی» که توافق شده سایر مندرجات چک را تکمیل و جهت وصول به بانک ارائه کند. بنابراین پاسخ به این پرسش که آیا از نظر حقوقی، اضافه کردن مبلغ در چک سفید امضا مجاز است یا خیر ، بستگی به این دارد که در واقع طرفین چه توافقی داشته اند و هدف آنها از صدور چک سفید امضا چه بوده است.

اول) صدور چک سفید امضا با هدف تضمین تعهد یا جبران خسارت احتمالی

یکی از بیشترین کاربردهای چک سفید امضا، صدور چک برای تضمین تعهد یا جبران خسارت احتمالی است. مثلا شخصی خانه اش را به دیگری اجاره می دهد. نگران است که مستأجر خسارتی به مورد اجاره وارد کند. برای تضمین جبران خسارت احتمالی، از مستأجر چک سفید امضا می گیرد. توافق طرفین این می شود که اگر بعد از تخلیه معلوم شد خسارتی به ملک وارد شده است، صاحب خانه متناسب با میزان خسارت، مندرجات چک را تکمیل کند و خسارات خود را از طریق بانک وصول نماید.

دوم) صدور چک سفید امضا با هدف پرداخت

گاهی ممکن است شخصی با دیگری قراردادی ببندد که در زمان تنظیم قرارداد، مبلغ کل قرارداد مشخص نباشد. مثلا گردوهای باغی را از قرار هر کیلو بیست هزار تومان بفروشد. ولی وزن دقیق کل گردوهای باغ مشخص نباشد. اگر طرفین به هم اعتماد داشته باشند، ممکن است خریدار به فروشنده چک سفید امضا بدهد تا وقتی قیمت کل معلوم شد، مبلغ را در چک اضافه کرده و آن را وصول نماید.

سوم) سایر حالتهای صدور چک سفید امضا

با وجود این که هر یک از دو حالت فوق مثالها و مصداقهای گوناگونی را شامل می شود ولی حالتهای صدور چک سفید امضا محدود به دو حالت فوق نیست. زیرا در عمل ممکن است فرض های دیگری هم وجود داشته باشد. مثلا فردی چکی بصورت سفید امضا صادر نموده، آن را به همسر یا فرزندش می دهد تا هر وقت نیاز داشت مبلغ مورد نظرش را به چک اضافه کرده و از بانک وصول نماید.

عواقب اضافه کردن مبلغ در چک سفید امضا

با توجه به مثالها و حالتهای فوق، بطور کلی دو فرض جداگانه در خصوص عواقب قانونی افزودن مبلغ در چک سفید امضا وجود دارد.

فرض اول) افزودن مبلغ در چک سفید امضا در حدود توافقات طرفین

منظور این است که در هر یک از حالتهای فوق، اعم از این که چک بابت تضمین تعهدی صادر شده باشد (حالت اول) یا برای پرداخت مبلغی که بعداً به نحو دقیق مشخص شده است (حالت دوم)، دارنده چک دقیقاً در چهارچوب توافق، مبلغ مورد نظر را در چک نوشته و آن را از بانک وصول کند. در این فرض هیچگونه عواقب حقوقی یا کیفری متوجه دارنده چک نیست. بلکه اگر به هر دلیلی چک برگشت بخورد، دارنده می­تواند برای تبدیل چک به پول هر اقدام قانونی که لازم بداند را انجام دهد.

مطالب تکمیلی مربوط به فرض اول:
1- در هیچ یک از حالتهای فوق، حتی اگر چک به لحاظ کسر موجودی برگشت بخورد، دارنده حق شکایت کیفری نخواهد داشت. زیرا  مطابق ماده 13 قانون صدور چک، چک سفید امضا، چک بدون تاریخ، چک بابت تضمین و چک وعده دار، فاقد شرایط قانونی شکایت کیفری هستند.
2- صادر کننده حق هیچگونه اقدام کیفری علیه دارنده چک به دلیل اضافه کردن مبلغ در چک، نخواهد داشت. زیرا فرض این است که دارنده دقیقاً متن چک را مطابق توافق قبلی طرفین تکمیل کرده است.

فرض دوم) افزودن مبلغ در چک سفید امضا در برخلاف توافقات طرفین

چناچه دارنده در تکمیل مندرجات چک برخلاف توافق قبلی طرفین عمل کند، امکان تعقیب کیفری وی وجود دارد.
عواقب کیفری اضافه کردن مبلغ در چک سفید امضا موضوع مقاله بعدی است.

بهتر است درصورت وجود هرگونه ابهام در این خصوص، قبل از هر اقدامی با وکیل دادگستری مورد اعتماد خود مشاوره نمایید. سپس با اطمینان خاطر در جهت احقاق حق خود گام بردارید.

اسامی همکاران وکیل پایه یک دادگستری تهران در سایت کانون وکلای دادگستر مرکز قابل مشاهده است.
همچنین اسامی همکاران وکیل پایه یک دادگستری ایران در سایت صندوق حمایت وکلای دادگستری قابل مشاهده است.

درباره نویسنده

دکتر حسین علمی

دکتر حسین علمی

وکیل پایه یک دادگستری - دکتری حقوق خصوصی (دانشگاه تربیت مدرس)

دیدگاه‌تان را با ما در میان بگذارید